Ljósmynd: Rafael Acorsi

Ágústa Andersen skrifar um náttúrulækningar

Það eru líklega ekki margir málaflokkarnir þar sem fleiri kenningar, skoðanir og fullyrðingar um hollustu stangast algerlega á en í næringarfræði og umfjöllun um mataræði. Í dag eru til óendanlegur fjöldi af bókum og allskyns öðru efni sem segir okkur nákvæmlega hvað það er sem við eigum að borða og hvað ekki til að verða loksins eins heilbrigð og flott og við eigum að vera. Allir reyna að byggja undir sínar kenningar með rökum sem auðvelt er að samþykkja og láta hrífast með, hvort sem um er að ræða nýjustu tækni og vísindi og / eða óhefðbundari leiðir, sem reyndar eru oftar en ekki byggðar á aldagömlum fræðum. Málið er að þetta er allt mjög sannfærandi, en um leið oft algerlega í mótsögn hvert við annað. Allir sem halda tilteknu mataræði fram sem meinhollu virðast algerlega sannfærðir um að hafa höndlað sannleikann og styðja það með rökum sem leikmanni getur reynst erfitt að hrekja.

En hvað er eiginlega rétt í þessum efnum? Er sumt ‚bull‘ á meðan annað er Sannleikurinn sjálfur, óhagganlegur og óbreytanlegur? Í dag hefur áherslan verið að færast mikið frá svokölluðum unnum mat til matar sem er nær sinni upprunalegu mynd. Hvítur sykur og hvítt hveiti hafa fengið það óþvegið, og margar mjólkurvörur sömuleiðis. Að sjálfsögðu spretta upp vörur sem eiga að koma „í staðinn“ fyrir þessar vörur, og margir eiga sitt undir því að selja þær. Við megum á hinn bóginn heldur ekki gleyma því að stór iðnaður á mikið undir því að við höldum áfram að borða þann mat sem framleiddur er í stærstu magni í dag; hvítt unnið hveiti, hvítur unnin sykur, kjöt og mjólkurvörur. Þar liggja hagsmunir sem talandi er um, og ekkert skrýtið við að sterkar raddir þeim til varnar fari að gerast háværari.

En ef maður vill komast aðeins nær því hvar þessar kenningar skarast er málið eiginlega hlægilega einfalt: Við eigum að drekka mikið af vatni og borða mikið af ávöxtum og grænmeti, heilkornum, fræum og baunum. Fita, sykur og salt í miklu magni er óhollt. Ef maturinn er því sem næst sinni upprunalegu mynd og sem ferskastur, því meiri líkur eru á að næringarefni séu til staðar og skili sér til okkar. Við þetta er svo ýmislegt prjónað eins og við þekkjum, en líklegt að þetta sé nálægt inntaki þess sem allir eru sammála um að sé hollt. Spurningin er sú hvort að ástæðan fyrir öllum þessum mismunandi ‚sannleikum‘ þegar kemur að næringarfræði, eigi hugsanlega rót sína að einhverju leiti í því að það sé einstaklingsbundið hvaða áherslur í mataræði eigi við? Þetta er spurning sem vert er að skoða, því að í þessum efnum eins og öðrum eru það þættir sem við eigum sameiginlega sem manneskjur, en þarfir okkar sem einstaklingar skipta líka gríðarlegu máli.

Hérna erum við líklega komin að einni þeirri grundvallar-áherslu náttúrulækninga; einstaklingsbundin nálgun er nauðsynleg ef góð heilsa á að nást. Það eru margir ytri þættir sem skipta máli; hvar búum við, hvað fæst þar sem við búum og er auðvelt að ná í, hver er árstíðin osfrv. Persónulegir þættir eins og hraði efnaskipta, næringarupptaka, óþol eða veikleiki í meltingarkerfinu skipta líka mjög miklu máli. Það skiptir líka máli að hver og einn pæli í því hvað hann borðar, því að þó svo það höfði ekki til allra að telja kalóríur eða stúdera mataræðisfræði, þá viljum við flest lifa sem hraust sem lengst. Það sem hentar einum vel, hentar ekki öðrum. Sumum líður aldrei betur en á hráfæði, á meðan aðrir verða að borða heitan bragðsterkan mat til að halda á sér hita. Matartegundir fara misvel í okkur, og það er engin nema við sjálf sem erum til vitnis um það hvernig því er háttað, og við sjálf sem getum lært að hlusta þegar líkaminn segir okkur hvað nærir hann og hvað rænir hann orku. Það er list sem er þess virði að læra.

Við ættum líka að halda áfram að setja spurningarmerki við viðteknar skoðanir, hverjar sem þær eru, halda áfram að kanna og rannsaka með allskyns aðferðum, halda áfram að skiptast á skoðunum en varast tvennt; álíta sig hafa höndlað Stóra Sannleikann sem svarar öllu fyrir alla og að hugsa áður en við kyngjum hverju sem er.