Björn Bjarnason fyrrverandi ráðherra. Ljósmynd: Julia Staples

Björn Bjarnason skrifar um bók Jakobs F. Ásgeirssonar um Aung San Suu Kyi fyrir Miðjuna:

Á yngri árum las ég bækur um ill örlög manna undir alræðisstjórn kommúnista eða harðstjórn nasista. Er ekki nokkur vafi á því, að kynnin af þeim, opnuðu augu mín fyrir því, að heimurinn væri ekki endilega eins og hann blasti við hér í friðsemdinni á Íslandi, þar sem dregið var í efa, að nauðsynlegt væri að tryggja öryggi lands og þjóðar í vályndum heimi. Af  deilum vegna þessa mátti helst ætla, að ráðstafanir gerðar í öryggisskyni, væru hættulegri en hitt, að bíða þess óviðbúinn, sem verða vildi.

Mér kom í hug við lestur bókar Jakobs F. Ásgeirssonar, rithöfundar og ritstjóra, um Aung San Suu Kyi og baráttuna fyrir lýðræði í Búrma, að hana ætti að kynna í skólum og fyrir ungu fólki almennt, svo að það skynjaði betur en ella grimmd harðstjóra og að í heiminum eru enn til einstaklingar, sem fórna miklu fyrir málstaðinn og láta ekki bugast, þótt hart sé sótt gegn þeim.

Jakob F. Ásgeirsson komst í kynni við mannréttindabaráttu Aung San Suu Kyi af eigin raun sumarið 1990, þegar hann ásamt samstúdentum sínum í Oxford leigði hús af dr. Micahel Aris, á meðan hann dvaldist sem gistiprófessor við Harvard-háskóla í Bandaríkjunum. Dr. Aris var eiginmaður Suu, sem hafði í janúar 1990 verið sett í algera einangrun í ættlandi sínu Búrma, þar sem hún hafði hafið baráttu fyrir lýðræði árið 1988, þegar hún hélt þangað til að hjúkra móður sinni. Skömmu áður en Jakob flutti inn á heimili Suu í Oxford var tekið fyrir allt bréfasamband hennar við eiginmann og syni.

Dr. Aris andaðist árið 1999, eftir að hafa þjáðst af krabbameini og verið meinað að heimsækja konu sína. Herforingjastjórnin hélt honum frá Suu í von um, að hún færi að sjúkrabeði hans og þá yrði unnt að banna henni að snúa aftur til Búrma.

Í bók sinni lýsir Jakob á hógværan en sannfærandi hátt harðræðinu, sem Suu hefur mátt þola í rúm 20 ár, án þess að brotna. Hann segir:  „Það kom á daginn að Aung San Suu Kyi var einfaldlega ekki hefðbundinn stjórnmálamaður að berjast til valda heldur hugsjónamaður sem gætti þess að hamra aðeins á grundvallaratriðum sem allir gátu í sjálfu sér verið ásáttir um. Hvað eftir annað útskýrði hún að hún hefði ekki trú á vopnaðri baráttu, enda yrði frelsisbaráttan þá færð niður á plan þar sem stjórnvöld væru á heimavelli.“

Suu var aðeins tveggja ára 1947, þegar þjóðhetjan faðir hennar,  var myrtur, eftir að hafa leitt þjóð sína til frelsis undan Bretum og Japönum.  Virðingin fyrir honum veitir Suu sérstöðu meðal þjóðar sinnar en leggur henni einnig á herðar að bera frelsiskyndilinn áfram, nú gegn harðstjórn herforingja, sem maka krókinn með þjóðina alla í þrælshlekkjum.

Jakob bregður skýru ljósi á hrikalega stjórnahætti í Búrma og máttleysi alþjóðasamfélagsins, þegar hvatt er til þess, að kraftar séu sameinaðir gegn ofbeldinu.

Bókin er vel úr garði gerð, ég rakst aðeins á eina ritvillu, 168 blaðsíður í litlu broti, myndskreytt og aftast í henni er að tímatal um helstu atburði í lífi Suu. Hún hefur hlotið margan heiður, meðal annars friðarverðlaun Nóbels árið 1991. Í tilefni af þeim kom út ritgerðasafn eftir hana, Frelsi frá ótta, en ritgerð Suu með sama nafni er birt í bók Jakobs.

Því miður hafa mál þróast á þann veg hin síðari ár, að íslenskir fjölmiðlar gefa alþjóðamálum minni gaum en áður. Bók Jakobs F. Ásgeirssonar minnir á, hve mikilvægt er að halda vöku sinni. Naflaskoðun Vesturlandabúa í leit að því, sem miður fer, veitir harðstjórum óverðskuldað skjól.

Björn Bjarnason fyrrverandi ráðherra