Loftkastalinn sem hrundi

Það þykir mörgum enginn Íslendingur maður með mönnum án þess að hafa lesið þríleik Stieg Larson um þau Lisbet Salander og Mikael Blomkvist, allavega fyrstu tvær bækurnar og vera á biðlista hjá einhverjum til að komast í þriðju bókina. Sjálf á ég þriðju bókina eftir og meðan ég bíð eftir að lesa hana fannst mér tilvalið að dusta rykið af talsvert eldri sænskum krimma, þeim fyrsta sem ég las og þeim sem kom mér á bragðið með krimma yfirhöfuð. Það er bókin Brunabíllinn sem týndist eftir hjónin Sjövall og Wahlöö.

Bækur þeirra hjóna fjölluðu um lögreglumanninn Martin Beck sem starfaði í Stokkhólmi og var eins og svo margir aðrir lögreglumenn skáldsagnanna, Erlendur hans Arnalds meðtalin, í erfiðleikum með einkalífið og fannst ekkert verra að fá sér í glas og vera einn með sjálfum sér. Brunabíllinn sem týndist er frá árinu 1969 eða rétt fertug. Fyrir utan örlítið stirða og uppskrúfaða þýðingu sem má vera að hafi með það að gera að hún var þýdd yfir á íslensku árið 1980 þegar ég var rétt um sjö ára þá er sagan sjálf skemmtilega tímalaus þó þarna hafi menn skellt sér í helgarleyfi og sumarleyfi frá yfirstandandi rannsóknum þrátt fyrir að ekki væri hægt að nálgast þá í farsíma né með tölvupósti.

Ég var komin inn á táningsaldurinn þegar ég dró bækurnar þeirra Sjövall og Wahlöö fram úr hillu hjá foreldrum mínum og hóf ástarsamband mitt við glæpasögur sem enn stendur yfir. Í kjölfarið á Martin Beck hafa fylgt aðrir líkt og Kurt Wallender hjá Ystad lögreglunni einnig í Svíþjóð (e. Henning Mankell), Konrad Sejer hinn norski (e. Karin Fossum), þá kolféll ég fyrir John Rebus hinum skoska í Edinborg (e. Ian Rankin) og að sjálfsögðu las ég um hann Erlend okkar í Reykjavík (e. Arnald Indriðason) sem mér finnst nú reyndar sístur.

Það eru ekki frumlegheitin sem valda því að ég les um þessa breysku menn sem eiga það flestir sameiginlegt (Sejer undanskilinn) að hafa verið giftir, skilið, finnast gott að fá sér í glas sumum meira en öðrum og eiga dætur sem þeir eiga reyndar misgott samband við heldur frekar sá undarlegi áhugi minn sem og svo margra annarra á hinum svörtu hliðum mannskepnunnar og því hvernig gerandinn fær síðan sín maklegu málagjöld. Hugsanlega endurspeglar ofbeldi gerendanna gagnvart fórnarlömbum sínum ofbeldi kerfisins gagnvart almúganum sem við finnum okkur öll í ekki síst núna undanfarna mánuði.

Þess vegna hefur hún Lisbet líklega náð okkur öllum svona hugföngnum því hún er í senn erkifórnarlamb karla og kerfisins en á sama tíma „þrjótur“  með ríka réttlætiskennd sem ræðst eingöngu á þá sem hafa níðst á öðrum. Ég er enn í bið eftir þriðju bókinni og mun líklegast geyma mér hana til jóla en ég bíð í ofvæni eftir að komast að örlögum Lísbetar.