Björn Bjarnason Ljósmynd: Julia Staples
Björn Bjarnason fyrrverandi ráðherra las Vigurklerkurinn, sjálfsævisögu Sigurðar prests Stefánssonar fyrir Miðjuna:
„Tilvist sjálfsævisögu séra Sigurðar hefur lengi verið kunn og spunnust um hana sögur. Þær hermdu flestar að í sögunni væri klerkur svo orðljótur, dómharður og umtalsillur um samferðarmenn sína og pólitíska andstæðinga að erfingjar hans og afkomendur vildu hvorki né þyrðu að gefa bókina út. Ekki verður með sanni sagt að séra Sigurður sé orðljótur í texta sínum. Hinu verður hins vegar ekki neitað að hann fer oft hörðum orðum um einstaka menn en segir þó kost og löst á þeim flestum. Umsagnir hans um einstaklinga eru mjög í stíl palladóma sem tíðkuðust á hans dögum en heyra nú sögunni til – því miður. Í allri frásögninni er Sigurður samkvæmur sjálfum sér, segir skoðanir sínar umbúða- og vafningalaust og reynir hvergi að skjóta sér á bak við aðra.“
Þetta segir Jón Þ. Þór, sagnfræðingur, í aðfaraorðum bókarinnar Vigurklerkurinn ævisögu Sigurðar prests Stefánssonar, sem hann ritaði sjálfur og var hún fullgerð, þegar hann andaðist 21. apríl 1924. Sigurður fæddist 30. ágúst, 1854
Sögufélag Ísfirðinga stendur að útgáfu bókarinnar og er hún vel úr garði gerð af hálfu útgefanda og öllum til sóma, sem að henni hafa komið. Ég undrast þó, að ekki skuli hafa verið sett efnisyfirlit í bókina, en í henni nafnaskrá, myndir og myndaskrá.
Svo að staldrað sé við orð Jóns Þ. Þórs í upphafi þessarar umsagnar, er ég sammála honum um, að Sigurður prestur, eins og höfundur nefnir sig gjarnan í textanum, sé ekki svo orðljótur í umsögnum sínum um aðra, að spilli verki hans. Palladómar hans eru smámunir miðað fúkyrðin um menn og málefni á blogginu.
Sigurður er ritfær og heilsteyptur maður. Hann segir skoðun sína á mönnum og málefnum á hispurslausan hátt. Í orrahríð stjórnmálanna geta menn illa lýst störfum sínum, án þess að fram komi afstaða til hinna, sem eru á öndverðum meiði. Skapgerð ræður að sjálfsögðu miklu um, hvernig tekið er á málum. Ég nefni eitt dæmi úr bókinni:
„Bjarni Jónsson frá Vogi var vel viti borinn og hugsjónamaður mikill, en ekki að sama skapi stjórnmálamaður. Hann hafði sjálfsálit mikið og þóttist fær í flestan sjó. Málrófsmaður [gortari] varð hann einn hinn mesti á þingi, en ekki mátti hann mælskan kalla. Lítill þótti hann fjármálamaður og bar fjárhag landsins lítt fyrir brjósti. Kom naumast sú fjárbeiðni til þingsins, að ekki ætti hún vísan formælanda, þar sem hann var, þótt öðrum sýndist lítil nauðsyn á.“
Sigurður ritar lengra mál um Bjarna frá Vogi og vissulega dregur hann ekki upp vinsamlega mynd af honum. Þá greindi ekki síst á um meðferð opinberra fjármála en í þeim efnum vildi Sigurður prestur sýna mikið aðhald.
Ævisagan skiptist í átta kafla: I. Frá æskuárum Sigurðar; II. Frá skólaárum Sigurðar; III. Frá prestskap Sigurðar; IV. Frá búskap Sigurðar prests o. fl.; V. Frá afskiptum Sigurðar prests af héraðsmálum Ísfirðinga; VI. Skúlamál; VII. Frá þingmennskuárum Sigurðar prests; VIII. Þingmennskulok Sigurðar prests.
Alls eru þessir kaflar 193 blaðsíður og af þeim eru 127 um þingmennskuárin, þannig að stjórnmálaþátttaka Sigurðar setur mestan svip á bókina.
Séra Sigurður sat á þingi í 37 ár frá 1886 til 1923, alls á 26 þingum fyrir Ísfriðinga og Norður-Ísafjarðarsýslu. Hann var sóknarprestur í Ögurþingum í Ísafjarðardjúpi í 43 ár, frá 1881 til dauðadags 1924. Frá árinu 1884 bjó hann góðu búi í eyjunni Vigur og þaðan kemur nafn bókarinnar.
Árin, sem Sigurður sat á þingi, stóð baráttan fyrir fullveldi og sjálfstæði þjóðarinnar hæst. Hann gladdist innilega, þegar sambandslagasáttmálinn við Dani frá 1. desember 1918 tryggði þjóðinni fullveldi. Honum duldist hins vegar ekki hin mikla ábyrgð, sem fullveldið hafði fyrir þjóðina og heill hennar og væri sæmd hennar undir því komin, að hún kynni að „fara með þennan góða grip,“ eins og hann orðar það.
Leit séra Sigurður svo á, að með fengnu fullveldi 1918 ykist ábyrgð þjóðarinnar, því að nú væri það undir henni sjálfri komið, hvernig henni farnaðist, þar væri engum öðrum til að dreifa. „Henni reið því lífið á að fara gætilega á frumbýlingsárunum og sníða sér stakk eftir vexti, án þess þó að með réttu yrði talað um nokkurn afturkipp eða hrignun í þjóðarbúskapnum fyrir óviturlega ráðabreytni hennar.“
Sigurður prestur segist hafa skipað sér í flokk þeirra, sem vildu huga vel að hverju fótmáli. Aðrir hafi hins vegar litið meira á „vegsaukann en vandann“ og hafi viljað, að íslenska ríkið „semdi sig sem mest að háttum og siðum annarra fullvalda ríkja, sem voru mörg þúsund sinnum fjölmennari og auðugri en þetta litla kotríki. Þeir þóttust þegar sjá gull og græna skóga í stórum hillingum í framtíð hins unga ríkis, sem þeir töldu flesta vegi færa. En slíkir fullveldisdraumar gátu óðara en varði endað með andfælum.“ Fjárhagslegt sjálfstæði væri frumskilyrði fyrir vexti og viðgangi hins unga ríkis. „Án þess var allt fullveldis- og sjálfstæðisskraf hljómandi málmur og hvellandi bjalla, er þegar minnst varði gat snúist í ömurlega líkhringing yfir andlegu og efnalegu sjálfstæði þjóðarinnar.“
Eins og í upphafi þessara orða sagði, hikaði fjölskylda Sigurðar prests við að gefa út ævisögu hans. Árið 1977 voru þó uppi áform um það og ritaði þá Sigurður Bjarnason frá Vigur, þingmaður, ritstjóri Morgunblaðsins, sendiherra og sonarsonur Sigurðar prests, formála að sjálfsævisögunni. Er textinn birtur sem eftirmáli í þessari bók Sögufélags Ísfirðinga. Er fengur að þeirri frásögn, því að hún myndar góðan ramma um sjálfsmynd Sigurðar prests. Hið sama er að segja um aðfaraorð Jóns Þ. Þórs.
Ég hafði ánægju af að lesa bók Sigurðar prests og bera lýsingar hans á þingmennskunni saman við eigin reynslu. Margt hefur vissulega breyst í umgjörð þingmannsstarfsins en inntakið er hið sama: að átta sig á skyldunni til að gæta hags þjóðarinnar í stóru og smáu. Standa við eigin sannfæringu en samt leita málamiðlunar, leiði hún ekki til þess að markmiðið glatist.
Björn Bjarnason fyrrverandi ráðherra
